आइतवार, मंसिर २२, २०७६
जोडिनुहोस
बिचार

आरन व्यवसाय संकटमा

  • ishwor मङ्लबार, मंसिर ११, २०७५

प्रकाश धौलाकोटी
तेह्रथुम–हिउँदयाम शुरु भएसँगै किसानलाई बालीनाली थन्काउन र हिउँदे बाली लगाउन भ्याइनभ्याइ छ । गाउँमा खेतीपाती नगर्ने कोही छैनन् । प्रायः अधिकांशले धान, अलैँची, अम्लिसोलगायत बाली उठाउँदैछन् भने मकै छर्ने, तरकारी लगाउने, तोरी छर्नेलगायत कामको चटारो छ । खेती किसानीमा प्रयोग हुने औजारको किनबेच हुने बेला पनि यही हो तर पहिलेजस्तो घरेलु औजारको बिक्री वितरण भने हुन छाडेको व्यवसायीले गुनासो गरेका छन् ।
यो याममा सिक्कल, हँसिया, खुर्पा, बाम्फोक, कोदालो, कोदाली, काँटालगायत उपकरण

धेरै प्रयोग हुन्छन् । वर्षामा भन्दा यो याममा त्यस्ता सामग्रीको व्यापार विगतमा झण्डै तेब्बर बढी हुन्थ्यो । तर अहिले विगतमा जस्तो व्यापार हुन छाडेको व्यवसायीको गुनासो छ । परम्परागतरूपमा दलित समुदायले फलाम पिटेर औजार तयार गर्ने यो पेशा अहिले हराउँदै छ ।
पहिले–पहिले वर्षभरि फलाम पिट्ने दलितले त्यसबापत्को थोरै अन्न/फलफूल या अरु केही पाउँथे । त्यहाँ कामअनुसारको दाम पाउनुपर्छ भन्नुको कुनै महत्व हुँदैनथ्यो तर अहिले त्यो चलन पूर्णरूपमा हराएको छ । दलित या अन्य जातिले नै किन नहोस् व्यावसायिकरूपमा आरन व्यवसाय चलाउन थालेका छन् ।
विगत दुई दशकदेखि सुधारिएको आरन व्यवसाय सञ्चालन गर्दै आएका आठराई गाउँपालिका–४ का वीरबहादुर विक यो समयमा काम नपाएर व्यवसायप्रति नै निराश भएको बताउँछन् । ‘दिनभर दुःख गर्दा एउटा कोदालो बन्छ’ उनले भने, ‘बजारमा ठूला उद्योगबाट बनेको आयातित कोदालो पाँच/सात सय रुपैयाँमा पाइन्छ, हाम्रो दुःखको त कुरा छाडौँ, फलामको पनि दाम उठ्दैन ।’ घरेलु हतियार बनाउने गुणस्तरीय फलाम ८० देखि १२० प्रतिकिलोमा खरीद गर्नुपर्ने उनले बताए । कृषि औजार बिक्री हुन छाडेपछि उनलाई व्यवसाय धान्नै समस्या परेको छ ।
परम्परागत बालीघरे चलन छाड्दै आरनलाई व्यावसायिक रूप दिएर चलाउने केही वर्षयता पेशा धान्न नसकेर दोधारमा छन् । आरनलाई चाहिने कोइला र कच्चा फलाम सजिलै र सस्तो मूल्यमा पाइन छाडेको छ । अर्कातिर बनाएका सामानको किनबेच पनि घटेको छ । तीन पुस्तादेखि हँसिया, कोदालो, कोदालीलगायत घरेलु औजार बनाउने र मर्मतको काम गर्दै आएका सोही वडाका उमानाथ विकले पनि अहिले घरेलु औजार बनाउन छाडेको बताए ।
आफू पाको हुँदै जाँदा अस्वस्थ भएको र आÏनो छोराले त्यो व्यवसायबाट आम्दानी नहुने भन्दै गर्नै छाडिदिएपछि उनको आरन थन्किएको छ । आरन व्यवसायीले पहिले भाँटीले आगो फुक्थे । जंगलमा धुँवा उडाउँदै कोइला काट्ने गर्थे, तर अहिले आरन व्यवसाय नयाँ बनाउनभन्दा पनि पुरानै सामग्रीलाई मर्मतसम्भार गर्नमा मात्रै सीमित बन्दैछ ।
आÏनो जीवनको झण्डै पाँच दशक आरनमै बिताएका छथर गाउँपालिका–१ का शेरबहादुर विकको परिवार अहिले तरकारी खेतीमा लागेको छ । ‘पुरानो परम्परागत पेशा छाड्नुपर्दा मनमा निको त लागेको छैन’ उनले भने, ‘तर छोरानातिले दुःख पाउलान् भनेर पनि आरन छाड्नुप¥यो ।’ सोही वडाका युवाले दुई वर्षअघि सामूहिक आरन व्यवसायको अभ्यास गरे तर अहिलेसम्म त्यो पूर्ण असफल जस्तै सावित भएको छ । युवाले जति मिहिनेत गर्छन्, त्यहीअनुसार मूल्य र बजार नपाउ“दा भएको उत्पादनले आम्दानी लिन सकेनन् । परम्परागत पेशालाई आधुनिकीकरण गर्न भन्दै युवाले आधुनिक कृषि औजार उद्योग नै दर्ता गरी सञ्चालनमा ल्याएका थिए । करीब १५ घरका युवाले मिलेर सञ्चालन गरेको सो व्यवसायलाई लघु उद्यम विकास कार्यक्रमबाट दुई लाख १५ हजार अनुदानसमेत प्राप्त भएको थियो ।
उद्योगबाट उल्लेख्य लाभ लिन नसकेपछि उद्योग नै बन्द हुने अवस्थामा पुगेको सञ्चालक मध्येका एक इन्द्रबहादुर विकले बताए । घरेलु औजार बनाउन ल्याएका आधुनिक मेशिन ग्यालेन्डर मेशिन, कटिङ मेशिन, वेल्डिङ मेशिन र ड्रिल मेशिनलगायत सामान अहिले त्यतिकै थन्किएका छन् । पछिल्लो समय गाउ“तिर खेती किसानीमा लाग्नेको संख्या घट्नु, सीमितले गरेको कृषिमा पनि आधुनिक उपकरणको प्रयोग बढ्नु, बजारमा आधुनिक घरेलु हतियारको उपलब्धता बढ्नुलगायतका कारण स्थानीय श्रम र सीपमा आधारित आरन व्यवसाय लोप हुने अवस्थामा पुगेको देखिन्छ ।
सीमित किसानले प्रयोग गर्ने उस्तै घरेलु हतियारको मूल्य स्थानीयले उत्पादन गरेकोभन्दा बजारमा आधा सस्तोमा पाइन थालेको छ । आरन चलाउन चाहिने कोइला र फलाम नपाइने समस्याले व्यवसायी उत्तिकै चिन्तित छन् । ‘यहाँको सानो बजारमा खानीबाट निकालिएको कोइला पाउने कुरै भएन’ आरन व्यवसायी वीरबहादुर विक भन्छन्, ‘दाउराबाटै कोइला बनाएर प्रयोग गर्नुपर्छ ।’
यो व्यवसायलाई आधुनिक र आत्मनिर्भर बनाउन आयातित हतियार प्रतिबन्ध गरी प्राविधिक उपकरण, कोइला र काँचो फलाममा अनुदान, आधुनिक प्रविधिको तालीम आवश्यक रहेको व्यवसायीको माग छ । ‘घरेलु सामान आयातितभन्दा धेरै गुणस्तरीय हुन्छ’ विकले भने, ‘सरकारले त्यस्ता आयातित सामग्रीलाई प्रतिबन्ध गराएर घरेलु उत्पादनलाई प्रयोगमा ल्याउने हो भने किसान पनि ठगिने थिएनन्, हामीजस्ता युवाले रोजगारी पनि पाउने थिया“ै ।’ यसबारे पछिल्लो पुस्तालाई तालीम, चेतना र व्यावसायिक तालीमको खाँचो रहेको उनले बताए । रासस

फेसबुक प्रतिक्रियाहरु

लोकप्रिय

सम्बन्धित समाचार

सबै
हिपत खबर
बिचार
मौद्रिक नीतिले बैंक ‘मर्जर’लाई कति सघाउँछरु

राजु नेपाल

आर्थिक वर्ष २०७६-०७७ को बजेट आयो, बैंक मर्जरको हल्ला ल्यायो। मौद्रिक नीतिमा के आउला भनेर बैंकिङ क्षेत्रले कुर्‍यो। अहिले मौद्रिक नीति पनि आइसकेको छ।

अब छलफल र निश्कर्ष निकाल्ने बेला भयो-के मौद्रिक नीतिले बैंक

  • ४ महिना अघि
हिपत खबर
फिचर न्युज 1
असोजमा पाक्ने र गरिब पाल्ने धान हो, कुन धान दिवस मनाऔ

त्रिविक्रम कुँवर

भोलि असोज ३ गते संविधान नामको धान दिवस मनाईदैछ तर एकताका कोरिया चामल निर्यात गर्ने कृषि प्रधान देश नेपाल प्रजातन्त्र आए देखि लोकतन्त्र आईपुग्दा सम्म चामल बंगलादेशबाट आयात गर्ने अवस्थामा पुगेकोछ तर

  • १ year अघि
हिपत खबर
बिचार
प्रिया, मेरो लागि उपवास नबस !

भूमिराज पिठातोली

 

प्रिया, चारैतिर तीजको लहर चलेको छ। यसै तीजमा तिमी पनि अनेक सपना बोकेर उपवास बस्ने निधो गरिरहेकी छौ हौली। विशेष गरी मेरो आयु लामो हुने र हाम्रो जीवन खूशी हुने सपना

  • १ year अघि
हिपत खबर
बिचार
नेपालीले नै बनाउँन सक्छन् पश्चिम सेती परियोजना

भूमिराज पिठातोली

काठमाडौं। नेपालमा सबैभन्दा सस्तो र लोभलाग्दो कुरा भनेको ‘भाषण’ होला। त्यसपछिका सस्ता भनेका जनता हुन्। ‘भाषण’ जता, जे, जसरी गरेपनि हुन्छ, त्यस्तै जनतालाई जता, जसरी चलाए पनि भयो। आखिर सस्तै छन्। सन् १९८१ मा

  • १ year अघि
हिपत खबर
बिचार
बलात्कारी पुरुषको ‘लिङ्ग’ काट्ने भए बलात्कारी महिलाको के काट्ने ?

भूमिराज पिठातोली

 

गत वर्ष डोटी जिल्लाको एक गाउँमा एक जना समलिङ्गी पुरुषलाई स्थानीय २ जना महिलाले जवरजस्ती करणी नै गरे । ती पुरुषलाई सर्वाङ्ग नाङ्गो पारेर यातनाका दिदै दुव्र्यवहार

  • १ year अघि
हिपत खबर
बिचार
सपनाको ‘स्वीजरल्याण्ड’ बन्दैछ डोल्पा

रामचन्द्र न्यौपाने

डोल्पा । डोल्पा कर्णाली प्रदेशमा पर्ने एक बिकट अनि पिछडिएको जिल्ला हो। डोल्पालाई कर्णालीको कर्णाली भन्दा पनि खासै फरक नपर्ला। भौगोलिक हिसाबमा नेपालकै ठूलो जिल्ला हो डोल्पा तर नझुक्किनु होला

  • १ year अघि
हिपत खबर
बिचार
सूचना-प्रविधिमा अबको परिवर्तन– 'इन्टरनेट अफ थिंग्स'

वीनकिशोर गैह्रे

केही पहिले “स्मार्ट कार्ड” को माध्यमबाट भाडा भुक्तानी गर्ने प्रणाली ल्याएको साझा यातायातले यात्रुहरुलाई आप्mना बस कहाँ पुगे भनेर थाहा दिने मोबाइल एप्लिकेशन हालसालै सार्वजनिक गरेको छ । यस्ले यात्रुहरुलाई साझा बस

  • २ years अघि
हिपत खबर
बिचार
भारतको नयाँ कर प्रणालीका कस्ता छन् फाइदा र बेफाइदा ?

काठमाडाँै । भारतको केन्द्रिय सरकारले गत जुलाई १ बाट राष्ट्रभर प्रभावकारी हुनेगरी नयाँ तथा एकीकृत कर प्रणाली लागू गरी कर व्यवस्थापन तथा प्रणालीमा देशलाई एकरुपता दिएको छ । मालसामान तथा सेवा व्यवसाय कर (गुड्स एण्ड सर्भिस

  • २ years अघि
हिपत खबर
मुख्य खबर
भू–स्वर्गको अानन्द खप्तड मेला

भूमिराज जोशी
सुदूरपहाडका चार जिल्लाहरु बाजुरा, बझाङ्ग, अछाम र डोटीको केन्द्र बिन्दुमा पर्ने खप्तड क्षेत्र ‘भू–स्वर्ग’ को उपमाले चिनिन्छ । नेपालकै बिभिन्न पर्यटकीय क्षेत्रहरुमध्येको एक खप्तड पनि हो । जसमा सयौं बिदेशी तथा हजारौं नेपाली

  • ३ years अघि
हिपत खबर
बिचार
गणतन्त्र नेपालको ऐतिहासिक कदम

श्रीधर आचार्य

लामो समयको राजनीतिक आन्दोलन पूरा गरी लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत गर्ने मार्गमा अगाडि बढेको नेपालमा अब आर्थिक विकासका बारेमा सोच्न र योजना बनाउन थालिएको छ ।  हाम्रो मुलुक हामी बनाउन सक्छौँ स्वाभिमान र आत्मनिर्भरताका सोच

  • ३ years अघि